Novyny 12 veresňa 2021

Novi spekuljaciï ne na korysť ukraïnśkoï latynky?

Sekretar Rady nacionaĺnoï bezpeky i oborony Olexij Danilov ozvučyv tezu, ščo Ukraïna maje pozbutysja kyrylyci (red.: graždanky) i perejty na latynycju. Pro ce vin rozpoviv u interv’ju, jake zhodom nadrukuvaly ta pokazaly na Radio Svoboda.

Vidpovidajučy na zapytanňa vid Dmytra Košmana “Kudy ruchaєmosja? Koly zaprovadymo latynku?“ O. Danilov vidpoviv:

“Ja za. Ja vvažaju, ščo ce bude odna z fundamentaĺnych rečej, ščo nam treba pozbavytysja kyrylyci i perejty na latynycju. Perše. Te, ščo stosuєťsja movy, vy znajete moju pozyciju, ja za dvi movy v našij kraїni. Anhlijśka mova maє buty obov’jazkova. Tomu ščo, jakščo my kažemo pro svit, pro cyvilizovanyj svit, to anglijśka mova – ce mova cyvilizovanoho spilkuvanňa. I my maєmo rozumity, ščo anhlijśku movu majuť… Ti, chto vže litni, kamu skladno, chto ne može, skažemo, tobto odna sprava, a, počynajuchy z dytjačoho sadočku, u školach ce maє buty“.

Na cju tezu vidreahuvav narodnyj deputat Ukraïny Volodymyr V’jatrovyč na pryvatnij storinci v socmereži fejsbuk, nahadavšy standartni, za joho bačenňam, arhumenty proty latynky dľa ukraïnśkoï movy.

“Vlada prodovžuє atakuvaty bazovi dlja nacionaĺnoï identyčnosti reči. Pislja sproby zminyty symvoliku, nazvu kraïny, zvučyť propozycija perejty na latynku. Tomu povtorju svoï arhumenty proty vidmovy vid tradycijnoï dlja ukraïnciv kyrylyci: Kyrylycja – ce fundamentaĺnyj element našoï tysjačolitňoï kuĺtury ta identyčnosti. Vidmova vid neï zrobyť nas slabšymy, pozbavyť unikaĺnosti, vidriže nastupni pokolinňa, jaki ne čytatymuť kyrylyceju, vid kuĺturnoï spadščyny našych predkiv“, – napysav V. V’jatrovyč.

Holovnym arhumentom prychyĺnykiv latynky, za slovamy narodnoho deputata Ukraïny, ce vidmova vid kyrylyci, jaka vidhorodyť ukraїnciv vid Moskosiï i nablyzyť do Єvropy. “Prote naspravdi zmina pyśma može vidihraty protyležnu roĺ – posylenňa rusyfikaciï“, – dodjaje nardep.

Narodnyj deputat Ukraïny vvažaje, ščo ostanni roky dedali biĺše rosijśkomovnych hromadjan perechoďať na ukraïnśku. Zaprovadženňa latynky stvoryť dodatkovyj bar‘єr i zupynyť bahaťoch iz nych. Biĺš toho, taka zmina može sprovokuvaty ruch v protyležnomu naprjamku – zvyčna kyrylyčna rosijśka dľa bahaťoch (osoblyvo, staršych ljudej) bude prostišoju u vykorystanni, niž neznajoma latynśka ukraïnśka.

Najuspišnišym prykladom perechodu na latynku v istoriï V. V’jatrovyč  vvažaje turećkyj.
“Švydkisť (zdijsneno protjahom 2 misjaciv) ta efektyvnisť reformy zabezpečyv polityčnyj režym todišňoï Tureččyny – avtorytaryzm na čoli z Ataťurkom. Tomu v Kazachstani tež є šansy na uspišnu vidmovu vid kyrylyci. V Ukraïni – ni, adže my buduєmo demokratyčnu kraïnu. Čy vže ni? Variant plavnoho perechodu, iz paraleľnym vykorystannňam kyrylyci ta latynky, označatyme faktyčnu trymovnisť v kraïni – dvi ukraïnśki ta rosijśka. Tož zamisť potribnoï єdnosti otrymaєmo šče odnu liniju rozkolu”.

Do dyskusiï pryєdnavsja počesnyj prezydent ukraïnśkogo PEN-centru Mykola Rjabčuk, jakyj korotko vidpoviv na chutorjanski zajavy Volodymyra V’jatrovyča:
…sub specia aeternitatis*, kyrylycja (jak i pravoslav’ja) – odne z našych najbiĺšych neščasť.

Mykola Rjabčuk vvažaje, ščo ukraїnci vse odno ciєï boroťby z Moskvoju ne vyhrajuť. “Ne ta vahova katehorija (ta j naselenňa – ne te:) Dľa ciloho svitu “naša” kyrylycja – Russian, jak i pravoslav’ja, zreštoju. Chytri hreky pidsunuly nam cju chalepu i vidirvaly na tysjaču rokiv vid cyvilizovanišoho svitu. Bulo b ce ščoś spravdi “naše” (jak hruzynśke-virmenśke čy ivrytśke), možna bulo b povidstojuvaty. A borotyś za hrećku vyhadku dľa dykych slov’jan – I’m giving up**. Inša rič – ščo zaprovadžuvaty latynku treba rozumno, povoli, paraleĺno z kyrylyceju (jak u Serbiï). I, zvisno, z intensyvnoju anglizaciєju – ščob ta latynka v ukr-movi našych dykych slov’jan ne nadto ljakala. A bojatyś “rozkolu” – to j dekomunizaciï ne tre bulo počynaty:))”. *dyvlâčysʹ z vičnosti (lat.) **Â zdaûsâ (angl.)

Populjaryzator ukraїnśkoї knyhy ta vydatnyj ukraїnoznavec, profesor Iryna Farion raniše u svoїj teleperedači na joťub kanali nahadala, ščo boї mežy kyrylyčnykamy i latynusamy vidbuvalysja z duže ne prostych umov v nenormovanoї ukraїnśkoї movy i ne vidpovidnoї hrafičnoji systemy jaku my zapozyčuvaly ne lyše v časy Kyryly i Metodija, a čerez druhyj tak zvanyj povdennjy bolharśkyj vplyv u 14, 15 stolitti.

“Sebto, koly reaĺno cja kyrylyčna azbuka mala cilu nyzku nevidpovidnych znakiv, na zrazok jať, na zrazok єry, na zrazok їr, jaki spravdi ne vidobražaly fonetyčnu pryrodu ukraїnśkoї. Tomu ci superečky jaki tryvaly todi v 19 stolitti maly pid soboju jakeś chytke pidhrunťa. Natomisť śohodni vony ne majuť žodnoho inšoho pidhruňťa krim polityčnych ihryšč, i krim, zasvidčenňa svoho komplexu nepovnocinnosti chochla, jakyj veś čas kohoś nasliduє, zamiśť toho, ščob zahlybľuvatysja v svoє”, – rozkazuje profesor.

Iryna Farion vvažaje, ščo specyfika latynnykiv u cju dobu, v dobu 20 stolitťa (red. 21 stolitťa), poľahaje v tomu, ščo ci ideї iduť do nas vyňatkovo iz livoberaľnych seredovyšč. Profesor takož daje vyznačenňa liberaľnych seredovyšč. Za її slovamy, ce ti, ščo rozchytujuť tradyciju, ce ti, ščo vystupoajuť proty nacionalizmu, ce ti, ščo proty syľnoї rodyny, ce ti, ščo proty nacionaĺnoї morali. Tobto, ce ti, ščo naspravdi zaperečujuť samu sutnisť baťkivščyny.

“Ce livoberaľni seredovyšča, jaki zaraz tak ščedro finansujuťsja z riznych fondiv Evropy, jaka tiĺky čekaє poky Ukraїna narešti skonaє, i hazovyj potik 2 pro ce svidčyť, i holosuvuvańňa u Verchovnij radi čerez prodaž zemli sehe pryznačenňa, spiľna zlučka porošenka z zelenśkym, takož pro ce svidčyť”, – pidsumovuє Iryna Farion.

CRCMedia: 12 veresňa 2021